6. ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΘΕΣΜΩΝ

Η δημοκρατική και αποτελεσματική λειτουργία των θεσμών είναι εκ των ων ουκ άνευ για την ύπαρξη μιας ευνομούμενης και ευημερούσας κοινωνίας. Είναι επίσης απαραίτητη προϋπόθεση για να καλλιεργηθούν σωστές αξίες, ιδανικά και πρότυπα στην κοινωνία, αλλά και για να μπορέσει να ξεδιπλώσει η κοινωνία τις δυνατότητές της και να αναπτυχθεί με τρόπο που να ανταποκρίνεται με επάρκεια στις ανάγκες και προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο σύγχρονος Κύπριος.

Εκτελεστική Εξουσία - Κυβέρνηση

Σε ένα προεδρικό σύστημα, όπως αυτό της Κύπρου, η εκτελεστική εξουσία διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην πορεία εξέλιξης της κοινωνίας. Η δική μας κυβέρνηση θα νιώθει υπεύθυνη και δεσμευμένη έναντι του λαού, στη βάση των προεκλογικών της δεσμεύσεων.

• Η κυβέρνησή μας θα ασκεί πολιτική στη βάση ξεκάθαρων αξόνων και κατευθύνσεων και θα επιδιώκει τομές στην κυπριακή κοινωνία. Θα ασκεί την εξουσία με συναινετικό πνεύμα, διάλογο, αποφασιστικότητα και συνέπεια. Ο σεβασμός στο σύνταγμα και τους νόμους θα είναι η υπέρτατη υποχρέωσή μας.
  
• Ο τρόπος που λειτουργεί σήμερα το Υπουργικό Συμβούλιο είναι αντιπαραγωγικός. Χρειάζεται να υπάρξει διαχωρισμός μεταξύ των θεμάτων καθημερινής διαχείρισης και αυτών της στρατηγικής λειτουργίας. Το έργο του Υπουργικού Συμβουλίου πρέπει να είναι επιτελικό και να αφιερώνεται στο σχεδιασμό της πρόληψης και αντιμετώπισης των σοβαρότερων προβλημάτων.
  
• Η κυβέρνησή μας θα βρίσκεται σε συνεχή επαφή και διάλογο με τα πολιτικά κόμματα, τα οργανωμένα σύνολα και το λαό, με προγραμματισμένο και παραγωγικό τρόπο. Η συλλογικότητα θα αποτελέσει βασικό μέσο του εκσυγχρονισμού της πολιτικής μας ζωής. Ο αυταρχισμός, ο ετσιθελισμός και η αλαζονεία της εξουσίας δε θα έχουν θέση στη διακυβέρνησή μας.
  
• Η διακυβέρνηση του τόπου θα ασκείται με διαφάνεια και ο κάθε πολίτης θα έχει την ευχέρεια να ενημερώνεται πλήρως για τα ζητήματα που τον αφορούν, άμεσα και προσωπικά, έχοντας δικαίωμα πρόσβασης στα σχετικά δημόσια έγγραφα.
  
• Τα μέλη της κυβέρνησής μας θα γνοιάζονται για την τήρηση των θεσμών και για το προσωπικό καλό παράδειγμα που χρειάζεται η κυπριακή κοινωνία, για να καταπολεμήσει τα σκάνδαλα, τη σήψη και τη διαφθορά. Για το σκοπό αυτό θα θεσπίσουμε εσωτερικούς κανόνες δεοντολογίας και συμπεριφοράς των μελών του Υπουργικού Συμβουλίου.
  
• Θα συστήσουμε εξειδικευμένα Συμβούλια Κοινωνικής Πολιτικής, με τη συμμετοχή και πολιτικών και κοινωνικών φορέων, αποστολή των οποίων θα είναι η διαμόρφωση πολιτικών προτάσεων και η εποπτεία των πολιτικών δράσεων σε τομείς όπως η υγεία, το περιβάλλον, η προστασία του καταναλωτή.
  
• Το Γραφείο Προγραμματισμού έχει επιτελέσει σημαντικό και επιτυχημένο έργο στην ανάπτυξη της οικονομίας της Κύπρου. Το Γραφείο Προγραμματισμού θα ενισχυθεί, θα αποκτήσει μεγαλύτερη ευελιξία και θα εναρμονιστεί ακόμα περισσότερο με τα σύγχρονα δεδομένα. Θα φροντίσουμε να δώσει περισσότερη έμφαση στη στρατηγική προσέγγιση της αναπτυξιακής πολιτικής, καθώς και στο σχεδιασμό των προγραμμάτων και των μέσων για την υλοποίησή τους. Στόχος του θα είναι η συνεχής αξιολόγηση της κατάστασης της κυπριακής οικονομίας και ο προβληματισμός γύρω από την εξέλιξη και συνεχή προσαρμογή της στα σύγχρονα δεδομένα. Στα ζητήματα που θα απασχολούν το Γραφείο Προγραμματισμού θα περιληφθούν και τα θέματα λειτουργίας και αποδοτικότητας του δημόσιου τομέα, με στόχο την υποβολή προτάσεων για συνεχή βελτίωσή του.
  
• Θα υπάρξει αναδιάταξη και ανακατανομή υπηρεσιών, ώστε να υπαχθούν σε υπουργεία υπηρεσίες που είναι πιο σχετικές με αυτά. Για παράδειγμα το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών και το Τμήμα Αρχαιοτήτων θα μεταφερθούν στο Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού.
  
• Η χρηστή διοίκηση και η αξιοκρατία θα είναι απαραίτητο συστατικό της κυβερνητικής πολιτικής. Με αυτό τον τρόπο θα δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την ορθολογική ανάπτυξη της κοινωνίας, την καταπολέμηση φαινομένων σήψης και διαφθοράς και θα δοθούν σωστά μηνύματα στη νεολαία.

Προς αυτή την κατεύθυνση θα προωθήσουμε:

• Τη διαμόρφωση νόμου-πλαισίου για τις πολιτικές και αστικές ευθύνες των υπουργών και των μελών των διοικητικών συμβουλίων των ημικρατικών οργανισμών για τις αποφάσεις τους.
  
• Τη μέριμνα για την ορθή και αποτελεσματική εφαρμογή του Κώδικα Γενικών Αρχών Διοικητικού Δικαίου από τα διοικητικά όργανα.
  
• Τη διαμόρφωση και εφαρμογή ολοκληρωμένου Χάρτη των Δικαιωμάτων του Πολίτη.
  
• Τη ρύθμιση στη βάση νομοθετικού πλαισίου του θέματος της λειτουργίας της Κ.Υ.Π. και των σωμάτων ασφαλείας, με στόχο τη διασφάλιση της αρχής της μη επέμβασης στην προσωπική ζωή των πολιτών.
  
• Την ολοκλήρωση, επέκταση και εφαρμογή με συνέπεια των νομοθεσιών που αφορούν προσλήψεις μόνιμων και έκτακτων υπαλλήλων στη δημόσια υπηρεσία.
  
• Τον περιορισμό των περιθωρίων ανεξέλεγκτης διακριτικής εξουσίας σε όλες τις βαθμίδες διοίκησης.
  
• Τη διαμόρφωση νομικού πλαισίου για τις αστικές και άλλες ευθύνες των λειτουργών του δημόσιου και ημικρατικού τομέα όσον αφορά ανεπαρκή και μεροληπτική άσκηση των καθηκόντων τους, ζημιά που προκαλούν στο Δημόσιο με τυχόν αποφάσεις τους ή κακοτεχνίες που επέτρεψαν ή κακοδιαχείριση των πόρων του δημόσιου και του ημικρατικού τομέα.

Κύριο μέλημα της κυβέρνησής μας θα είναι η γρήγορη και αποτελεσματική εξυπηρέτηση των πολιτών. Για τον εκσυγχρονισμό και τη μεγαλύτερη αποδοτικότητα της δημόσιας υπηρεσίας και των ημικρατικών οργανισμών, με στόχο την καλύτερη εξυπηρέτηση του πολίτη, θα προωθήσουμε:

• Την ολοκλήρωση της μηχανογράφησης σε όλη τη δημόσια υπηρεσία και τους ημικρατικούς οργανισμούς.
  
• Τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας των δημόσιων υπαλλήλων.
  
• Την απλοποίηση των διαδικασιών και αποκέντρωση της εξυπηρέτησης του πολίτη. Διεξαγωγή διαλόγου μεταξύ της κυβέρνησης και της ΠΑ.ΣΥ.Δ.Υ., με στόχο την περαιτέρω αναβάθμιση της εξυπηρέτησης των πολιτών από τους δημόσιους λειτουργούς.
  
• Τη νομική κατοχύρωση της ισότιμης μεταχείρισης των πολιτών με επιπτώσεις για όσους παραβιάζουν αυτή την αρχή.
  
• Την εφαρμογή με αυστηρότητα του θεσμού της εναλλαξιμότητας στη δημόσια υπηρεσία.
  
• Τη διαμόρφωση προγράμματος μόνιμης επιμόρφωσης των δημόσιων υπαλλήλων, την εισαγωγή συστήματος κινήτρων και την αξιοκρατική αξιολόγησή τους για αύξηση της αποδοτικότητάς τους.

Η τεχνογνωσία του επιστημονικού δυναμικού της δημόσιας υπηρεσίας θα αξιοποιηθεί ως βάση πάνω στην οποία θα στηρίζονται οι κυβερνητικές αποφάσεις πολιτικής. Για να τύχει αυτή η τεχνογνωσία της μεγαλύτερης δυνατής αξιοποίησης, θα αφεθούν απερίσπαστοι οι επιστήμονες δημόσιοι υπάλληλοι να προετοιμάζουν αντικειμενικά και αμερόληπτα τις μελέτες τους. Σε ζωτικούς τομείς θα συσταθούν δεξαμενές σκέψης που θα συμβουλεύουν τους αρμόδιους υπουργούς και την κυβέρνηση. Ταυτόχρονα, θα αξιοποιηθεί σ’ αυτή την προσπάθεια το ακαδημαϊκό προσωπικό του Πανεπιστημίου και των άλλων εκπαιδευτικών και επιστημονικών ιδρυμάτων και οργανισμών του τόπου.

Εθνικό Συμβούλιο

Το Εθνικό Συμβούλιο ιδρύθηκε από τον αείμνηστο Πρόεδρο Μακάριο μέσα από την ανείπωτη συμφορά και τα ερείπια της τουρκικής εισβολής και κατοχής. Ιδρύθηκε ως συμβουλευτικός μεν θεσμός, αλλά πολύ σημαντικός και απαραίτητος για την προώθηση του Κυπριακού. Πράγματι, η ιστορική πείρα κατέδειξε πως, όταν το Εθνικό Συμβούλιο λειτουργεί σωστά, προσφέρει πολλά στον τόπο και το λαό.

Το Εθνικό Συμβούλιο πρέπει να λειτουργεί κατά τρόπο που να στέλλει στο λαό μήνυμα σοβαρότητας, υπευθυνότητας και κοινής βούλησης των πολιτικών δυνάμεων να συμβάλλουν δημιουργικά στη λήψη των ορθών αποφάσεων. Αυτό είναι απαραίτητο, γιατί κανενός οι ώμοι δεν είναι τόσο στιβαροί που να αντέχουν το δυσβάστακτο φορτίο μιας λύσης, που οπωσδήποτε δε θα προσφέρεται για πανηγυρισμούς. Το Εθνικό Συμβούλιο, εφόσον λειτουργεί ορθά και συλλογικά, στέλλει και τα αναγκαία μηνύματα στη διεθνή κοινότητα, κάτι πολύ σημαντικό για την προώθηση της υπόθεσής μας.

Το κάθε κόμμα, ωστόσο, για να μπορεί να συμβάλλει ουσιαστικά στη συζήτηση και τη λήψη αποφάσεων και για να νιώθει συνυπεύθυνο για τους χειρισμούς, θα ενημερώνεται έγκαιρα και ολοκληρωμένα. Έχει σημασία όχι μόνο ο αριθμός, αλλά κυρίως το περιεχόμενο των συνεδριάσεων του σώματος. Το Εθνικό Συμβούλιο δε θα συγκαλείται για απλή ενημέρωση και εκ των υστέρων. Ακόμα και σε περιπτώσεις όπου ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας αισθάνεται ότι η οποιαδήποτε ενέργεια ή απόφασή του θα τύχει της στήριξης της πλειοψηφίας, και πάλι θα συγκαλεί το Εθνικό Συμβούλιο. Ο θεσμός του Εθνικού Συμβουλίου στηρίζεται στο συλλογικό και χωρίς προκαταλήψεις προβληματισμό.

Για την όσο το δυνατό πιο εύρυθμη λειτουργία του Εθνικού Συμβουλίου θα προωθήσουμε τις ακόλουθες ρυθμίσεις:

• Έγκαιρη, πλήρη και συνεχή ενημέρωση των μελών του Εθνικού Συμβουλίου πριν από τη λήψη αποφάσεων.
  
• Αποφυγή σύγκλησης του σώματος μόνο για ενημέρωση, για λήψη τυπικών αποφάσεων και για έγκριση προειλημμένων αποφάσεων.
  
• Το Εθνικό Συμβούλιο θα έχει την καλύτερη δυνατή επιστημονική στήριξη. Για το σκοπό αυτό θα αξιοποιούνται και θα συντονίζονται το Γραφείο Μελετών Κυπριακού του Υπουργείου Εξωτερικών, η υπηρεσία για θέματα Ευρωπαϊκής Ένωσης της Νομικής Υπηρεσίας, καθώς και η Υποεπιτροπή του Εθνικού Συμβουλίου.
  
• Όσα διαμείβονται και αποφασίζονται στο Εθνικό Συμβούλιο, καθώς και οι πληροφορίες και τα στοιχεία που εξασφαλίζονται λόγω της συμμετοχής σε αυτό θα θεωρούνται εμπιστευτικά, εκτός αν το σώμα αποφασίσει διαφορετικά. Εμπιστευτικά θα θεωρούνται και τα έγγραφα που υποβάλλουν στο σώμα τα κόμματα, εκτός αν τα ίδια τα κόμματα που καταθέτουν τα έγγραφα αποφασίσουν διαφορετικά.
  
• Θα εργαστούμε για να υπάρχει αυστηρή συμμόρφωση με τους κανονισμούς λειτουργίας του Εθνικού Συμβουλίου και ιδιαίτερα με την πρόνοια ότι ο Πρόεδρος εφαρμόζει τις ομόφωνες αποφάσεις και, αν αισθάνεται έντονη διαφωνία, τότε προσφεύγει σε δημοψήφισμα. Όταν δεν υπάρχει ομοφωνία, ο Πρόεδρος θα λαμβάνει σοβαρά υπόψη τη γνώμη της πλειοψηφίας.

Τα πιο πάνω με κανένα τρόπο δε σημαίνουν ότι δε γίνονται σεβαστά τα συνταγματικά και άλλα δικαιώματα του Προέδρου της Δημοκρατίας. Εφόσον όμως γίνεται δεκτή η αναγκαιότητα του Εθνικού Συμβουλίου, θα υπάρχει και ο ανάλογος σεβασμός στον τρόπο λειτουργίας του σώματος.

Κοινοβούλιο

Το κοινοβούλιο είναι ο πιο αντιπροσωπευτικός θεσμός ενός δημοκρατικού πολιτεύματος. Ενσαρκώνει και εκφράζει τη λαϊκή βούληση και κυριαρχία. Επί της διακυβέρνησής μας το κοινοβούλιο θα αυτονομηθεί από την κυβέρνηση όσον αφορά στον προϋπολογισμό του, για να είναι πιο ευέλικτο και να καθορίζει από μόνο του τις προτεραιότητές του.

Δικαστική εξουσία

Η δικαστική εξουσία είναι ένας από τους πυλώνες της κρατικής εξουσίας. Ο εκσυγχρονισμός της αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για το γενικότερο εκσυγχρονισμό της κοινωνίας. Δικαιοσύνη που απονέμεται καθυστερημένα δεν μπορεί να θεωρείται δικαιοσύνη.

Στον τομέα αυτό θα προωθήσουμε τα ακόλουθα:

• Εκσυγχρονισμό, κωδικοποίηση και ενοποίηση του Δικαίου. Αυτό θα επιτευχθεί με: 
  1. Επιτάχυνση της διαδικασίας αναθεώρησης και εκσυγχρονισμού. 
  2. Κατάργηση αναχρονιστικών θεσμών και νομοθεσιών. 
  3. Εναρμόνιση με το ευρωπαϊκό κεκτημένο, λαμβάνοντας υπόψη το στάδιο ανάπτυξης της κυπριακής κοινωνίας. 
  4. Δημιουργία Τράπεζας Νομικής Πληροφόρησης. 
  5. Συστηματική επιμόρφωση των λειτουργών της δικαιοσύνης.
  
• Μείωση του χρόνου εκδίκασης των υποθέσεων. Αυτό θα επιτευχθεί με: 
  1. Τήρηση των πρακτικών και καταγραφή των αποφάσεων με σύγχρονα ηλεκτρονικά μέσα. 
  2. Μηχανογράφηση των διοικητικών λειτουργιών των δικαστηρίων. 
  3. Υιοθέτηση ευέλικτων διαδικασιών πολιτικής και ποινικής δικονομίας. 
  4. Εισαγωγή θεσμών που θα μειώνουν το φόρτο εργασίας των δικαστηρίων. 
  5. Ενίσχυση της στελέχωσης των δικαστηρίων τόσο με δικαστές όσο και με διοικητικό προσωπικό.
  
• Δημιουργία επαρκών και κατάλληλων χώρων και συνθηκών εργασίας.
  
• Άσκηση αποτελεσματικού ελέγχου και συντονισμού του προσωπικού.
  
• Υιοθέτηση διαφανών διαδικασιών διορισμού και ανέλιξης των δικαστικών λειτουργών.
  
• Μελέτη διαχωρισμού του Ανώτατου Δικαστηρίου σε Διοικητικό/Εφετείο και Συνταγματικό. Θα μελετηθεί επίσης η εισαγωγή της τριτοβάθμιας δικαιοδοσίας.

Εκσυγχρονισμός του συστήματος ποινικής δικαιοσύνης

Παρόλο που νομοθετικά έχουν γίνει αρκετά, ώστε να εναρμονιστεί η Κυπριακή Δημοκρατία σε διάφορους τομείς με την Ευρωπαϊκή Ένωση, δεν είναι υπερβολή να πει κανείς ότι υπολείπονται πολλά για τον εκσυγχρονισμό του συστήματος ποινικής δικαιοσύνης στον τόπο μας. Είναι επιτακτική η ανάγκη εκσυγχρονισμού του Ποινικού Κώδικα, ώστε να τροποποιηθούν ή να αφαιρεθούν αναχρονιστικές διατάξεις και να περιληφθούν διάφορα εγκλήματα που διαπράττονται μέσω του διαδικτύου, καθώς και διάφορα άλλα οικονομικά εγκλήματα της εποχής μας, όπως η εξαπάτηση με πιστωτικές κάρτες.

Για την πιο αποτελεσματική λειτουργία του συστήματος ποινικής δικαιοσύνης στον τόπο μας θα υλοποιήσουμε τα εξής:

• Ενοποίηση των σχετικών άρθρων του Ποινικού Κώδικα, ώστε τα δικαστικά διατάγματα που αφορούν την επιτήρηση, κηδεμονία και κοινοτική εργασία να συγχωνευθούν σε ένα νέο Διάταγμα Κοινωνικής Σωφρονιστικής, θεσμός που λειτουργεί αποτελεσματικά σε άλλες χώρες εδώ και χρόνια.
  
• Σχεδιασμό και εφαρμογή σωφρονιστικών προγραμμάτων για φυλακισμένους που θα μειώσουν αισθητά το βαθμό υποτροπιασμού τους.
  
• Δημιουργία μιας ξεχωριστής Υπηρεσίας Κοινωνικής Σωφρονιστικής, η οποία θα έχει την ευθύνη να εφαρμόζει τα δικαστικά Διατάγματα Κοινωνικής Σωφρονιστικής και να επιτηρεί πρώην φυλακισμένους που έχουν απολυθεί υπό όρους. Η υπηρεσία αυτή θα στελεχώνεται από εξειδικευμένο προσωπικό (Λειτουργούς Κοινωνικής Σωφρονιστικής).
  
• Προώθηση της πρότασης για καθιέρωση του θεσμού της αποφυλάκισης υπό όρους και υπό την επιτήρηση και στήριξη Λειτουργού Κοινωνικής Σωφρονιστικής. Οι όροι θα αναφέρονται στο Διάταγμα Αποφυλάκισης Υπό Όρους.
  
• Δημιουργία και λειτουργία Κέντρων Κοινωνικής Σωφρονιστικής για την αποτελεσματική εφαρμογή των Διαταγμάτων Κοινωνικής Σωφρονιστικής και Αποφυλάκισης Υπό Όρους.
  
• Λήψη διαφόρων μέτρων για να επιτευχθεί ταχύτερη απονομή της δικαιοσύνης, περιλαμβανομένου του διορισμού περισσότερων δικαστών και της εισαγωγής του θεσμού της διαπραγμάτευσης της ποινής που λειτουργεί και σε άλλες χώρες, ώστε οι παράγοντες της δίκης να μπορούν να συζητήσουν και να καταλήξουν σε κάποια μορφή ποινής, η οποία στη συνέχεια θα υποβάλλεται στο δικαστήριο για έγκριση.