28. ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΜΕΝΗ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ

Η τοπική αυτοδιοίκηση αποτελεί επιλογή αγώνα και διεκδίκησης για ενίσχυση των τοπικών κοινωνιών και της ποιότητας ζωής των πολιτών. Σε ένα σύγχρονο κράτος με ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης στο διοικητικό σύστημα είναι αναβαθμισμένος. Οι τοπικές αρχές αυτοδιοίκησης διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο για την ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών.

Προβάλλει και στην Κύπρο, ολοένα και πιο έντονα, η ανάγκη για το συνεχή, προοδευτικό εκσυγχρονισμό του θεσμού και για κατοχύρωση της αυτονομίας και κοινωνικής του αξιοπιστίας.

Τα τελευταία χρόνια, αν και υπήρξε δέσμευση για ενίσχυση του θεσμού, αυτή, πέρα από κάποια επιμέρους μέτρα, δεν εκφράστηκε με συγκεκριμένες και ουσιαστικές κινήσεις. Σε ό,τι αφορά τον εκσυγχρονισμό του θεσμικού πλαισίου και τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της τοπικής αυτοδιοίκησης, δεν υπήρξε συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Στο ζήτημα της οικονομικής αυτοδυναμίας, αν και τα τελευταία χρόνια η κρατική χορηγία έχει αυξηθεί, αυτή δεν ξεπερνά συνολικά το 2% αντί του 4% των εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού, που ήταν οι προγραμματικές δεσμεύσεις της προηγούμενης κυβέρνησης. Γενικά, κάνοντας έναν απολογισμό, μπορούμε αβίαστα να συμπεράνουμε ότι, ενώ έγιναν θετικά βήματα, κυρίως σε έργα υποδομής και προγράμματα, χρειάζεται να γίνει πολύ περισσότερη δουλειά στα θέματα τοπικών αρχών και περιφερειακής ανάπτυξης.

Η Κύπρος, μέλος πια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καλείται να στηρίξει την τοπική αυτοδιοίκηση, ώστε να εκπληρώσει την αποστολή της σε θέματα σχεδιασμού και προγραμματισμού της ανάπτυξης και ως φορέας υλοποίησης έργων και δράσεων προς όφελος της τοπικής κοινωνίας. Χρειάζεται τολμηρή πολιτική αποκέντρωσης, η οποία δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως απλή μεταφορά αρμοδιοτήτων και πόρων αλλά ως μια ευρεία ανακατανομή εξουσίας.

Η πολιτική μας για την τοπική αυτοδιοίκηση στηρίζεται σε τέσσερις άξονες:

• Θεσμική ολοκλήρωση και ενίσχυση της αυτονομίας της τοπικής αυτοδιοίκησης.
  
• Διασφάλιση και κατοχύρωση της οικονομικής της αυτοτέλειας.
  
• Ενίσχυση του πολύπλευρου κοινωνικού και αναπτυξιακού της ρόλου, ώστε να διασφαλίζεται υψηλής ποιότητας ζωή για τους πολίτες.
  
• Διεύρυνση της συμμετοχής των δημοτών στις διαδικασίες τοπικής διοίκησης και ανάπτυξης ως προϋπόθεση δημοκρατικής αποκέντρωσης.

Πολιτική ενίσχυση και αυτονόμηση

Με βάση την Ευρωπαϊκή Αρχή της Επικουρικότητας, για την επίτευξη του στόχου για ουσιαστική αποκέντρωση με ισχυρή αυτοδιοίκηση επιβάλλεται η αναδιανομή εξουσιών αλλά και η μεταρρύθμιση των δομών της τοπικής αυτοδιοίκησης. Σ’ αυτό θα συμβάλει η θεσμοθέτηση δεύτερου βαθμού τοπικής αυτοδιοίκησης με τη συνένωση όμορων δήμων και κοινοτήτων.

Για την υλοποίηση του στόχου αυτού απαιτείται ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα, που θα περιλαμβάνει τις αναγκαίες νομικές, οικονομικές και διοικητικές ρυθμίσεις, καθώς και η κατάλληλη προετοιμασία, ώστε να διασφαλιστεί η κοινωνική συναίνεση.

Προς την κατεύθυνση αυτή θα επιδιώξουμε επίσης μεταξύ άλλων:

• Τη διεύρυνση των αρμοδιοτήτων της τοπικής αυτοδιοίκησης.
  
• Την ενοποίηση της νομοθεσίας περί Δήμων και Κοινοτήτων.
  
• Την ενίσχυση των κατεχομένων δήμων και κοινοτήτων, ώστε να εκπληρώνουν με επάρκεια τη σημαντική τους αποστολή.
  
• Τη θεσμοθέτηση διαδικασιών και αντιπροσωπευτικών οργάνων που να διασφαλίζουν ότι στους σχεδιασμούς του κράτους θα συμμετέχουν ουσιαστικά οι τοπικές αρχές για θέματα όπως τα τοπικά σχέδια, η υγεία, η παιδεία, η προστασία του περιβάλλοντος, τα μεγάλα αναπτυξιακά οδικά έργα, το κυκλοφοριακό κ.ά.
  
• Την επίλυση του προβλήματος των αλληλοεπικαλύψεων στις αρμοδιότητες.

Οικονομική στήριξη

Η δημιουργία σύγχρονων αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης απαιτεί οικονομική αυτοτέλεια. Πέραν της κατοχύρωσης συγκεκριμένου ποσοστού 4% επί των εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού με ταυτόχρονη ουσιαστική ενίσχυση των κοινοτήτων, επιδιώκουμε μεταξύ άλλων:

• Την ενθάρρυνση της δημιουργίας κοινών υπηρεσιών γειτονικών δήμων και κοινοτήτων, έτσι που να μειώνεται το κόστος ουσιωδών υπηρεσιών και να διασφαλίζεται η οικονομική βιωσιμότητα και η ποιότητά τους (π.χ. τεχνικές υπηρεσίες, αποκομιδή σκυβάλων κ.ά.). 
  
• Την καθιέρωση κονδυλίων εξισορρόπησης προς τους οικονομικά πιο αδύνατους δήμους, όπως προβλέπεται και στον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτοδιοίκησης. 
  
• Την κατοχύρωση της θεσμικής δυνατότητας των τοπικών αρχών να αναπτύσσουν επιχειρηματική δραστηριότητα και να αξιοποιούν ακίνητη ιδιοκτησία τους προς αυτή την κατεύθυνση. 
  
• Την ενίσχυση του μηχανισμού της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, ώστε να μπορεί να ελέγχει τη νομιμότητα των πράξεων, την οικονομική διαχείριση και την υλοποίηση των αποφάσεων των δημοτικών συμβουλίων.
  
• Την ενθάρρυνση και στήριξη της δικτύωσης των τοπικών αρχών με ευρωπαϊκές και άλλες περιφέρειες, πόλεις και κοινότητες και τη στήριξη της συμμετοχής τους σε ευρωπαϊκά προγράμματα.

Εξουσία με ανθρώπινο πρόσωπο

Για την ενίσχυση του πολύπλευρου κοινωνικού και αναπτυξιακού ρόλου της τοπικής αυτοδιοίκησης, ώστε να διασφαλίζεται υψηλή ποιότητα ζωής για τους πολίτες, επιδιώκουμε μεταξύ άλλων:

• Τη στήριξη κάθε προσπάθειας για δημιουργία υποδομής στους τομείς του πολιτισμού, του αθλητισμού, της κοινωνικής πρόνοιας, της στέγασης και της αναζωογόνησης υποβαθμισμένων περιοχών.
  
• Την υποστήριξη και ανάπτυξη προγραμμάτων της τοπικής αυτοδιοίκησης που θα στοχεύουν στη στήριξη ευαίσθητων ομάδων του πληθυσμού, ιδιαίτερα των ηλικιωμένων, των νέων, των εργαζόμενων μητέρων, των ατόμων με ειδικές ανάγκες και των ανέργων.
  
• Τη δημιουργία υποδομής και την ανάπτυξη προγραμμάτων για την αντιμετώπιση σοβαρών κοινωνικών προβλημάτων, όπως η χρήση ουσιών εξάρτησης και η νεανική παραβατικότητα.
  
• Την αξιοποίηση της υφιστάμενης σχολικής υποδομής κατά τις απογευματινές ώρες, ειδικότερα μέσα από την προώθηση του θεσμού του Ανοιχτού Σχολείου.
  
• Την ανάπτυξη πολιτιστικής και αθλητικής δραστηριότητας.
  
• Η ατμοσφαιρική ρύπανση, ο θόρυβος, τα σκουπίδια, οι οσμές, η ασφυκτική οικοπεδοποίηση, η έλλειψη χώρων αναψυχής και πρασίνου υποβαθμίζουν την ποιότητα της ζωής μας. Για να έχουμε πόλεις με ανθρώπινο πρόσωπο, θα προωθήσουμε:
  
• Την ουσιαστική βελτίωση της δημόσιας συγκοινωνίας και μέτρα ενθάρρυνσης της χρήσης μέσων διακίνησης φιλικών προς το περιβάλλον.
  
• Την ενσωμάτωση περιβαλλοντικών παραμέτρων στον πολεοδομικό σχεδιασμό των πόλεων και τη δημιουργία πνευμόνων πρασίνου.
  
• Τη συντήρηση και αξιοποίηση περιοχών όπου συγκεντρώνονται ιστορικά μνημεία για σύγχρονες χρήσεις και την παροχή ουσιαστικών κινήτρων διατήρησης κατοικιών με αξιόλογο χαρακτήρα.
  
• Την επιτάχυνση της εκπόνησης και εφαρμογής σχεδίων ολοκληρωμένης διαχείρισης όλων των αποβλήτων.

Θεσμός συμμετοχικός

Η τοπική αυτοδιοίκηση, ως θεσμός συμμετοχικός, συμβάλλει στην ανακατανομή και στον έλεγχο της εξουσίας. Για να το πετύχει αυτό, πρέπει να στηρίζεται στη συμμετοχή και στην κινητοποίηση των ανθρώπων, να τους υπηρετεί, να τους δίνει θέση και ουσιαστικό ρόλο στα δημοτικά δρώμενα.

Η δυνατότητα συμμετοχής στη λήψη των αποφάσεων και η ενίσχυση της επικοινωνίας με τους πολίτες είναι στοιχεία ενός σύγχρονου κράτους. Προς αυτή την κατεύθυνση χρειάζονται και θεσμοθετημένες διαδικασίες, αλλά και καλλιέργεια μιας διαφορετικής κοινωνικής αντίληψης. Χρειάζεται:

• Να υπάρξει περισσότερη διαφάνεια και αξιοπιστία στη λειτουργία και στις διαδικασίες, ώστε ο πολίτης να ενημερώνεται άμεσα για ό,τι τον αφορά και να μπορεί να ασκεί έλεγχο.
  
• Να καθιερωθούν, όπου είναι δυνατόν, αντικειμενικές διαδικασίες και αξιοκρατικά κριτήρια για ισότιμη μεταχείριση των πολιτών.
  
• Να διαμορφωθούν σε κάθε δήμο μηχανισμοί ελέγχου της προώθησης αιτημάτων και προβλημάτων που απασχολούν τους δημότες, ώστε να ξεπεραστούν γραφειοκρατικές καθυστερήσεις και να επισπευσθεί ο χρόνος επίλυσής τους.
  
• Να ενθαρρυνθεί η ευρύτερη συμμετοχή δημοτών, αλλά και φορέων σε επιτροπές και άλλους μηχανισμούς, όπως τα συνοικιακά συμβούλια, που θα συμβάλλουν στην υλοποίηση του προγράμματος.