29. ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Ο καθορισμός πολεοδομικών ζωνών ανάπτυξης αποτελεί ακόμα σε κάποιες περιπτώσεις πηγή αθέμιτου πλουτισμού. Όραμά μας είναι η εγκαθίδρυση θεσμών που δε θα επιτρέπουν τέτοιες απαράδεκτες καταστάσεις. Η δημιουργία υπεραξιών εκατομμυρίων από απλή μετάθεση της γραμμής μιας ζώνης και η ταυτόχρονη υποβάθμιση της αξίας άλλων περιοχών, διότι καθορίζονται ως ζώνες προστασίας, αποτελούν εξόφθαλμα άνιση μεταχείριση.

Δεσμευόμαστε ότι η διακυβέρνησή μας θα μελετήσει τρόπους, ώστε οι ωφελούμενοι να συνεισφέρουν σημαντικά στην αποζημίωση εκείνων που η περιουσία τους υποβαθμίζεται.

Η σημερινή κατάσταση

Ο προγραμματισμός και ο έλεγχος της ανάπτυξης στην Κύπρο διέπεται σήμερα κατά κύριο λόγο από τις πρόνοιες του περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμου. Στη νομοθεσία αυτή εμπίπτουν τα Σχέδια Ανάπτυξης, που προβλέπουν κατανομή των χρήσεων γης, την πυκνότητα της ανάπτυξης, βασικά έργα υποδομής και προτάσεις αναφορικά με επιθυμητές και μη αναπτύξεις, για εξυπηρέτηση των αναγκών για συγκεκριμένη χρονική περίοδο και προαγωγή συγκεκριμένων κοινωνικοοικονομικών και αναπτυξιακών στόχων.

Η θέση του διατυπώνεται για ενοποίηση του περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμου και του περί Οδών και Οικοδομών Νόμου, ή άλλως η κατάργηση της πολεοδομικής άδειας, είναι λανθασμένη για τους πιο κάτω λόγους:

• Οι δύο νομοθεσίες έχουν τελείως διαφορετικό περιεχόμενο και παράγουν τελείως διαφορετικό αποτέλεσμα. Ο περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμος ρυθμίζει το σχεδιασμό της ανάπτυξης, εμπεριέχει πολιτικές αποφάσεις που επηρεάζουν οικονομικά τους πολίτες, αλλά και το μέλλον του τόπου. Αφορά δε πολιτικά όργανα, όπως είναι η κυβέρνηση και οι τοπικές αρχές, σώματα δηλαδή που εκλέγονται από το λαό. Ο περί Οδών και Οικοδομών Νόμος έχει να κάνει με τεχνικά και κατασκευαστικά θέματα, που αφορούν οικοδομικές και άλλες κατασκευές. Αφορά δε επιστήμονες και τεχνικούς, οι οποίοι θα εφαρμόζουν το νόμο και τους κανονισμούς.
  
  
• Ο περί Οδών και Οικοδομών Νόμος θα πρέπει να τύχει χωριστής επεξεργασίας, με βάση τις αποφάσεις που θα ληφθούν για τον περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμο. Ο τελευταίος, ως πρωτογενής νομοθεσία, δεν πάσχει σοβαρά. Θα μπορούσε με κάποιες αλλαγές και συμπληρώσεις να λειτουργήσει πολύ καλά. Το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός πως με τη θέσπιση των κανονισμών, με τα διατάγματα και διάφορες άλλες διοικητικές πράξεις έχει εκτροχιαστεί από τον αρχικό στόχο του, που είναι ο σχεδιασμός της ανάπτυξης.

Προβλήματα που υπάρχουν:

• Οι διαδικασίες εκπόνησης και έγκρισης των Σχεδίων Ανάπτυξης είναι χρονοβόρες, αλλά και χωρίς επαρκή βαθμό ουσιαστικής εμπλοκής της τοπικής αυτοδιοίκησης στην όλη διαδικασία.
  
• Ο χρόνος μελέτης των πολεοδομικών αιτήσεων είναι πολύ μεγάλος.
  
• Η ύπαρξη δύο ειδών πολεοδομικών αρχών (εκλελεγμένη τοπική αυτοδιοίκηση και διορισμένοι κυβερνητικοί υπάλληλοι) δημιουργεί διακρίσεις μεταξύ των διοικουμένων στην Κύπρο, που αντανακλούνται στις διαφορετικές ευκαιρίες συμμετοχής στη λήψη των αποφάσεων.
  
• Διαφορετική ερμηνεία και εφαρμογή κριτηρίων, κατά την άσκηση της διακριτικής ευχέρειας, από την κάθε αρχή αναφορικά με την ομοιόμορφη εφαρμογή των προνοιών των Τοπικών Σχεδίων ή της Δήλωσης Πολιτικής.
  
• Η απουσία στρατηγικού χωροταξικού προγραμματισμού. Τα προβλήματα πηγάζουν από την απουσία Σχεδίου για τη Νήσο, που είναι το κατεξοχήν χωροταξικό εργαλείο σε στρατηγικό επίπεδο, καθώς και προγραμματισμού σε περιφερειακό επίπεδο, μέσα στο νέο ευρωπαϊκό περιβάλλον.

Βασικές αρχές της πολιτικής μας

Ο περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμος παρέχει σε σημαντικό βαθμό ένα ικανοποιητικό πλαίσιο προγραμματισμού και ελέγχου της ανάπτυξης στην Κύπρο.

Η επίλυση των συσσωρευμένων προβλημάτων που υφίστανται θα πρέπει να αναζητηθεί σε μια αλλαγή πορείας, η οποία όμως να εστιάζεται στις βασικές αρχές της πολεοδομικής επιστήμης.

Το όραμα για ένα καλό πολεοδομικό σύστημα πρέπει να περιέχει τα πιο κάτω, τα οποία εμείς δεσμευόμαστε να προωθήσουμε:

• Σχέδιο για τη Νήσο
  
  Ο χωροταξικός σχεδιασμός σε στρατηγικό επίπεδο είναι περισσότερο από απαραίτητος. Θα πρέπει να τροποποιηθεί η βασική νομοθεσία, ώστε να υπερπηδηθούν τα οποιαδήποτε προβλήματα έχουν προκύψει από την τουρκική κατοχή. Οι χωροταξικές επιλογές σε εθνικό επίπεδο πρέπει να βρουν την έκφρασή τους στον περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας Νόμο. Επιπρόσθετα, θα πρέπει να καθοριστούν σε χωρική διάσταση οι κοινωνικοοικονομικοί στόχοι και οι επιλογές. Το Σχέδιο για τη Νήσο θα ετοιμάζεται από το Κεντρικό Πολεοδομικό Συμβούλιο, στο οποίο θα μεταβιβαστούν οι σχετικές αρμοδιότητες. Η σύσταση του Κεντρικού Πολεοδομικού Συμβουλίου θα διαμορφωθεί με τρόπο που να ανταποκρίνεται στο νέο του ρόλο.
  
  
• Περιφερειακά Χωροταξικά Σχέδια
  
  Δεν υπάρχει η περιφερειακή διάσταση στην υφιστάμενη νομοθεσία. Με τροποποίησή της θα καταργηθεί η Δήλωση Πολιτικής και θα θεσπιστεί πρόνοια για εκπόνηση Περιφερειακών Χωροταξικών Σχεδίων.
  
  Τα Περιφερειακά Χωροταξικά Σχέδια είναι βασικά σχέδια χρήσεων γης, υποδομών και χρονικού προγραμματισμού της ανάπτυξης, με σκοπό την εξειδίκευση των στόχων, των επιλογών και των προτεραιοτήτων του Σχεδίου για τη Νήσο σε περιφερειακό επίπεδο.
  
  Με τον τρόπο αυτό τίθενται οι βάσεις για την εκπόνηση των Τοπικών Σχεδίων. Θα προνοηθεί μεταβατική περίοδος μέχρι να ετοιμαστούν τα Περιφερειακά Χωροταξικά Σχέδια, που θα εκπονούνται από το Περιφερειακό Πολεοδομικό Συμβούλιο και θα εγκρίνονται από το Υπουργικό Συμβούλιο.
  
  
• Τοπικά Σχέδια
  
  Τα Τοπικά Σχέδια αποτελούν τα κατεξοχήν πολεοδομικά σχέδια και καθορίζουν την ένταση της ανάπτυξης, μεταφράζοντας τους ποσοτικοποιημένους στόχους των Περιφερειακών Σχεδίων σε συγκεκριμένες πολιτικές. Στόχος θα πρέπει να είναι η εκπόνηση Τοπικών Σχεδίων που να καλύπτουν ολόκληρη την περιφέρεια. Για το σκοπό αυτό μπορεί να γίνει και συμπλεγματοποίηση περιοχών εντός της ίδιας περιφέρειας, εφόσον έχουν κοινά πολεοδομικά χαρακτηριστικά.
  
  Η εκπόνηση των Τοπικών Σχεδίων θα γίνεται από τις πολεοδομικές αρχές σε τοπικό επίπεδο και όχι από το Κεντρικό Πολεοδομικό Συμβούλιο και θα εγκρίνονται από τον Υπουργό Εσωτερικών. Το σχετικό Διάταγμα Εκχώρησης Εξουσιών του Υπουργού Εσωτερικών πρέπει να τροποποιηθεί, για να παρέχει την αρμοδιότητα αυτή στους δήμους ή σε Πολεοδομικά Συμβούλια συμπλεγματοποιημένων δήμων.
  
  
• Σχέδια Περιοχής
  
  Αυτά αποτελούν τη λεπτομερέστερη κλίμακα πολεοδομικού σχεδιασμού και οργανώνουν πολεοδομικά μια συγκεκριμένη περιοχή του Τοπικού Σχεδίου την οποία χαρακτηρίζει ένα ιδιαίτερο πρόβλημα ή προοπτική ανάπτυξης. Δεν απαιτείται οποιαδήποτε τροποποίηση της νομοθεσίας. Πρέπει όμως να τροποποιηθεί το Διάταγμα Εκχώρησης Εξουσιών, ώστε να διαλαμβάνει ότι η αρμοδιότητα εκπόνησης των Σχεδίων Περιοχής μεταβιβάζεται στην τοπική αρχή ή στο Πολεοδομικό Συμβούλιο της συμπλεγματοποιημένης τοπικής αρχής.
  
  
• Όλες οι βαθμίδες σχεδιασμού που αναφέρθηκαν ανωτέρω θα πρέπει να αλληλοσυμπληρώνονται και όχι να συγκρούονται. Με σχετική τροποποίηση της νομοθεσίας θα προνοείται διαδικασία μέσω της οποίας θα εξασφαλίζεται πιστοποιητικό συμβατότητας για κάθε επίπεδο σχεδιασμού, το οποίο θα πιστοποιεί ότι το συγκεκριμένο Σχέδιο Ανάπτυξης είναι συμβατό με τους στόχους και τις προτεραιότητες του ιεραρχικά ανώτερου σχεδίου ανάπτυξης.
  
  
• Με τροποποίηση της νομοθεσίας θα κατοχυρωθούν διαδικασίες διαφανείς και συμμετοχικές σε όλα τα επίπεδα ετοιμασίας των Σχεδίων.
  
  
• Επιπρόσθετα, θα προνοηθεί και η διαδικασία μέσω της οποίας τα Σχέδια Ανάπτυξης θα εξασφαλίζουν την έγκριση από την περιβαλλοντική αρχή αναφορικά με τις επιπτώσεις στο περιβάλλον.
  
  
• Η αρμοδιότητα της επιβολής πολεοδομικού ελέγχου, καθώς και του πολεοδομικού σχεδιασμού σε τοπικό επίπεδο θα μεταβιβαστεί στην εκλελεγμένη τοπική αυτοδιοίκηση. Για το σκοπό αυτό θα πρέπει να συμπλεγματοποιηθούν δήμοι και κοινότητες ως πολεοδομικές αρχές για την άσκηση του πολεοδομικού ελέγχου στην περιοχή του Τοπικού Σχεδίου. Η στελέχωση των πολεοδομικών αρχών μπορεί να γίνει με τη μεταφορά ανθρώπινων και οικονομικών πόρων από τους δήμους και τις κοινότητες που θα τις απαρτίζουν. Επιπρόσθετα, θα μπορούσαν να αποσπαστούν και υπάλληλοι από το Τμήμα Πολεοδομίας και Χωροταξίας.
  
  
• Το Τμήμα Πολεοδομίας και Χωροταξίας θα μετέχει με εκπρόσωπό του σε όλες τις βαθμίδες Πολεοδομικών Συμβουλίων για την εκπόνηση των Σχεδίων Ανάπτυξης -Σχέδιο για τη Νήσο και Περιφερειακά Χωροταξικά Σχέδια- και θα έχει επίσης εποπτικό ρόλο στην εκπόνηση των άλλων βαθμίδων πολεοδομικού σχεδιασμού.
  Η υποβολή και μελέτη των πολεοδομικών αιτήσεων θα απλοποιηθεί. Η απαίτηση για λεπτομερή σχεδιασμό κατά το στάδιο της πολεοδομικής αίτησης είναι αχρείαστη. Απλοποίηση ουσιαστικά είναι η επικέντρωση στα πολεοδομικά χαρακτηριστικά της αίτησης. Κατά συνέπεια, η υποβολή των πολεοδομικών αιτήσεων θα συνοδεύεται από περιγραφή της ανάπτυξης μέσω ενός καλά δομημένου εντύπου αίτησης.
  Όλες οι πιο πάνω επιμέρους ενότητες του προγράμματός μας για την αναδιάρθρωση του γενικού πλαισίου που διέπει την ανάπτυξη στην Κύπρο θα τύχουν λεπτομερούς τεχνικής και νομικής επεξεργασίας.

Ταυτόχρονα, απαιτούνται τα ακόλουθα:

• Θεσμοθέτηση της διαφάνειας σε όλες τις διαδικασίες.
  
• Ανάληψη από τους μελετητές του μεριδίου ευθύνης τους.
  
• Αξιοποίηση των δυνατοτήτων που παρέχονται από την ηλεκτρονική τεχνολογία για αύξηση της αποτελεσματικότητας και ταχύτητας σε όλο το φάσμα των διαδικασιών.
  
• Στελέχωση των σχετικών υπηρεσιών με επαρκές και κατάλληλο προσωπικό.